การหาตำแหน่งดาวเหนือ (Polaris)

ภาพจากเว็บ  www.bloggang.com

                       การหาตำแหน่งดาวเหนือมีความจำเป็นอย่างยิ่งสำหรับการดูดาว  ซึ่งหากมีเข็มทิศการสามารถหาได้ไม่ยาก   ปัจจุบันนิยมใช้แอปพลิเคชันในโทรศัพท์แบบสมาร์ตโฟน   เราก็ใช้วิธีการเดิม คือ สังเกตดาวทางทิศเหนือ   ซึ่งดาวเหนือจะอยู่บริเวณริมขอบฟ้า  และเป็นดาวดวงเดียวที่ไม่เคลื่อนที่เลย (เป็นเหมือนแกนหมุนของดวงดาว)

หากไม่มีเข็มทิศ   ให้จำตำแหน่งที่ดวงอาทิตย์หรือดวงจันทร์ตกลับขอบฟ้าไว้ว่า นั่นคือ “ทิศตะวันตก”   หากเราหันหน้าเข้าหาทิศตะวันตก  ยกแขนขวาขึ้นขนานกับพื้น  ทิศที่แขนขวาชี้ออกไป คือ ทิศเหนือ   เมื่อรู้แล้วว่า ทิศเหนืออยู่จุดไหน   ก็หันหน้าไปทางนั้น แล้วเหยียดทั้งสองข้างออกไปทางทิศเหนือให้สุด  ใช้กำปั้นวัดมุมเงยของท้องฟ้า (แทนค่าเป็น 1 กำมือ เท่ากับ 5 องศา) โดยให้ กำมือขวาให้ส่วนล่างของมืออยู่บริเวณขอบฟ้า  แล้วกำมือซ้ายไปวางทับมือขวาโดยเกร็งมือขวาไว้    และสุดท้ายให้เกร็งมือซ้ายไว้แล้วกำมือขวาวางทับอีกที ก็จะได้มุมเงย 15 องศา  ซึ่งดาวเหนือจะปรากฏอยู่บนท้องฟ้าสูงจากขอบฟ้าในระยะนี้

สังเกตว่า ดาวเหนือจะไม่เคลื่อนที่เหมือนกับดาวดวงอื่นๆ  แต่จะอยู่ในจุดเดิมตลอดทั้งคืน

การหาดาวเหนือจากกลุ่มดาวหมีใหญ่

                      ในบางครั้งเรามองหาดาวเหนือได้จากการดู  “กลุ่มดาวหมีใหญ่” (Ursa major) หรือที่คนไทยเราเรียกว่า    “กลุ่มดาวจระเข้” กลุ่มดาวนี้มีดาวสว่างเจ็ดดวง เรียงตัวเป็นรูปกระบวยตักน้ำ ดาวสองดวงแรกของกระบวยตักน้ำ จะชี้ไปยังดาวเหนือเสมอ ไม่ว่าทรงกลมท้องฟ้าจะหมุนไปอย่างไรก็ตาม ดาวเหนือจะอยู่ห่างออกไป 4 เท่าของระยะทางระหว่างดาวสองดวงแรกเสมอ    ดังที่แสดงในภาพ

ภาพจากเว็บ  web1.dara.ac.th

                     การหาดาวเหนือจากกลุ่มดาวค้างคาว

ในบางคืนกลุ่มดาวหมีใหญ่เพิ่งตกไป  หรือยังไม่ขึ้นมา เราก็สามารถมองหาทิศเหนืออย่างคร่าว ๆ ได้โดยอาศัย  “กลุ่มดาวค้างคาว” (Cassiopeia) กลุ่มดาวค้างคาวประกอบด้วย ดาวสว่าง 5 ดวง เรียงเป็นรูปตัว “M” หรือ “W” คว่ำ กลุ่มดาวค้างคาวจะอยู่ในทิศตรงข้ามกับกลุ่มดาวหมีใหญ่เสมอ
ดังนั้นขณะกลุ่มดาวหมีใหญ่กำลังตก กลุ่มดาวค้างคาวก็กำลังขึ้น และเมื่อกลุ่มดาวหมีใหญ่กำลังจะขึ้นกลุ่มดาวค้างคาวก็กำลังจะตก ดังที่แสดงในภาพ

ภาพจากเว็บ  www.yclsakhon.com